Incoterms® 2020: kompletny przewodnik po 11 regułach importu z Azji

Państwa dostawca proponuje cenę „FOB Ningbo”, a Państwa spedytor (podmiot organizujący transport, freight forwarder po angielsku) mówi o „FCA”. Za tymi trzema literami kryją się tysiące euro lub dolarów i proste pytanie: jeśli towar zaginie w drodze, kto płaci? Ten przewodnik wyjaśnia jedenaście reguł kupującemu z Unii Europejskiej (UE), Wielkiej Brytanii lub Ameryki Północnej, który importuje z Azji.

Czym jest reguła Incoterms®?

Reguły Incoterms® (International Commercial Terms) publikuje Międzynarodowa Izba Handlowa (ICC, International Chamber of Commerce), która stworzyła je w 1936 r. Obecne wydanie, Incoterms® 2020, zostało zaprezentowane we wrześniu 2019 r. i weszło w życie 1 stycznia 2020 r. Incoterms® jest zastrzeżonym znakiem towarowym ICC.

Nie są to przepisy prawa: mają zastosowanie tylko wtedy, gdy umowa sprzedaży na nie wskazuje. Trzyliterowa reguła odpowiada wówczas na cztery pytania:

• Gdzie towar jest dostarczany, a więc kiedy ryzyko utraty lub uszkodzenia przechodzi na kupującego?
• Kto organizuje i opłaca transport główny?
• Kto ma ubezpieczyć towar na rzecz drugiej strony (tylko w CIF i CIP)?
• Kto dopełnia formalności celnych przy eksporcie i imporcie?

Wszystko pozostałe należy do umowy: cena i płatność, przeniesienie własności (odrębne od przeniesienia ryzyka), specyfikacje, roszczenia z tytułu wad lub opóźnienia, prawo właściwe, spory, siła wyższa, sankcje i wysokość należności celnych.

11 reguł w dwóch rodzinach

Cztery reguły odnoszą się do statku i są zarezerwowane dla transportu morskiego i śródlądowego: FAS, FOB, CFR i CIF. Pozostałe siedem pasuje do wszystkich rodzajów transportu, w tym kontenerowego, lotniczego, ekspresowego i kolejowego: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU i DDP.

Pierwsza litera daje wskazówkę:

• E: towar jest udostępniany u sprzedającego;
• F: sprzedający przekazuje go przewoźnikowi wybranemu i opłaconemu przez kupującego;
• C: sprzedający opłaca transport główny, ale ryzyko przechodzi na kupującego na miejscu wysyłki;
• D: sprzedający ponosi transport i ryzyko aż do miejsca przeznaczenia.

Siedem reguł dla wszystkich rodzajów transportu

EXW (Ex Works, „z zakładu”)

Sprzedający udostępnia towar w swoich pomieszczeniach, bez załadunku i bez odprawy celnej. Kupujący bierze na siebie wszystko, łącznie z eksportem.

FCA (Free Carrier, „franco przewoźnik”)

Sprzedający odprawia towar na eksport i przekazuje go przewoźnikowi kupującego w uzgodnionym miejscu: załadowany na pojazd, jeśli chodzi o jego pomieszczenia, gotowy do rozładunku gdzie indziej (terminal, magazyn spedytora). W tym momencie przechodzi ryzyko.

CPT (Carriage Paid To, „przewóz opłacony do”)

Sprzedający odprawia towar na eksport i opłaca transport do uzgodnionego miejsca przeznaczenia, ale ryzyko przechodzi już przy przekazaniu pierwszemu przewoźnikowi. Ubezpieczenie nie jest wymagane.

CIP (Carriage and Insurance Paid To, „przewóz i ubezpieczenie opłacone do”)

Jak CPT, plus ubezpieczenie wykupione przez sprzedającego na rzecz kupującego: domyślnie Institute Cargo Clauses (standardowe warunki ubezpieczenia ładunków na rynku londyńskim) w wersji (A), zwanej „all risks” z wyłączeniami, na co najmniej 110 % ceny umownej.

DAP (Delivered at Place, „dostarczone do miejsca przeznaczenia”)

Sprzedający ponosi transport i ryzyko do uzgodnionego miejsca, gdzie dostarcza towar gotowy do rozładunku. Kupujący rozładowuje, odprawia towar na import i płaci cła oraz podatki.

DPU (Delivered at Place Unloaded, „dostarczone do miejsca przeznaczenia po rozładunku”)

Jak DAP, ale sprzedający rozładowuje i zachowuje ryzyko do końca rozładunku: to jedyna reguła, która go do tego zobowiązuje.

DDP (Delivered Duty Paid, „dostarczone z opłaconymi należnościami celnymi”)

Sprzedający dostarcza towar do miejsca przeznaczenia po odprawie na import i zapłacie ceł oraz podatków: staje się tym samym importerem rejestrowym.

Cztery reguły morskie

FAS (Free Alongside Ship, „franco wzdłuż burty statku”)

Sprzedający odprawia towar na eksport i umieszcza go wzdłuż statku kupującego w uzgodnionym porcie, gdzie przechodzi ryzyko. Kupujący płaci za załadunek i fracht.

FOB (Free On Board, „franco na pokładzie statku”)

Sprzedający odprawia towar na eksport i dostarcza go na pokład statku wybranego przez kupującego, który płaci fracht; ryzyko przechodzi, gdy towar znajdzie się na pokładzie. Bardzo rozpowszechniona w Azji reguła słabo nadaje się do kontenerów (patrz niżej).

CFR (Cost and Freight, „koszt i fracht”)

Sprzedający płaci fracht do portu przeznaczenia, ale ryzyko przechodzi na pokładzie, na miejscu wysyłki. Ubezpieczenie nie jest należne: kupujący powinien je wykupić.

CIF (Cost, Insurance and Freight, „koszt, ubezpieczenie i fracht”)

Jak CFR, plus ubezpieczenie na rzecz kupującego, domyślnie na warunkach (C), ograniczonych do zdarzeń o dużej skali, na co najmniej 110 % ceny.

Tabela porównawcza 11 reguł

Poza DDP to kupujący dokonuje odprawy importowej i płaci cła; tylko EXW pozostawia mu również odprawę eksportową. „Nie” w kolumnie ubezpieczenia (wymaganego od sprzedającego) nie czyni ubezpieczenia zbędnym: ten, kto ponosi ryzyko, ma interes w tym, by się ubezpieczyć.

Aby zobaczyć, krok po kroku, kto płaci i kto ponosi ryzyko w zależności od wybranej reguły:

Co zmieniło się między 2010 a 2020 rokiem

Edycja 2020 nie dodała ani nie usunęła żadnej reguły. ICC wymienia siedem zmian:

1. DAT staje się DPU: dawna reguła DAT (Delivered at Terminal) zostaje przemianowana, ponieważ dostawa rozładowana może mieć miejsce poza terminalem.
2. Dwa poziomy ubezpieczenia: CIF zachowuje klauzule (C), pomyślane dla morskiego obrotu surowcami; CIP przechodzi na klauzule (A), lepiej dopasowane do produktów przetworzonych.
3. FCA i konosament „na pokładzie”: konosament (bill of lading, B/L) to dokument transportu morskiego, który reprezentuje również towar. Strony mogą uzgodnić, że przewoźnik kupującego przekaże sprzedającemu konosament „na pokładzie”, często wymagany w akredytywie dokumentowej (list kredytowy, L/C: płatność gwarantowana przez bank za zgodne dokumenty).
4. Własne środki transportu: w FCA kupujący może odebrać towar własnym pojazdem; w DAP, DPU i DDP sprzedający może dostarczyć własnymi ciężarówkami, bez przewoźnika trzeciego.
5. Bezpieczeństwo: obowiązki w zakresie bezpieczeństwa związane z transportem i odprawą celną są rozdzielone w sposób wyraźny, wraz z ich kosztami.
6. Zgrupowane koszty: każda reguła liczy dziesięć artykułów, A1 do A10 dla sprzedającego i B1 do B10 dla kupującego; wszystkie koszty każdej ze stron są zestawione w A9 i B9.
7. Noty objaśniające: każda reguła otwiera się notami, które wyjaśniają, kiedy ją stosować.

Na jakim etapie jest rewizja „Incoterms® 2030”?

ICC rewiduje swoje reguły mniej więcej co dziesięć lat (2000, 2010, 2020). Jej program pracy na 2026 rok przewiduje rozpoczęcie rewizji i przygotowanie gruntu pod reguły Incoterms® 2030. Według oficjalnych stron ICC sprawdzonych 25 września 2026 roku nie opublikowano żadnego projektu tekstu ani daty wejścia w życie.

• Incoterms® 2020 pozostaje punktem odniesienia dla każdej umowy podpisywanej dziś.
• „Incoterms 2025” ani „2026” nie istnieją: ICC zachęca, by ufać wyłącznie jej treściom oraz treściom jej komitetów krajowych.

Jak zapisać regułę Incoterms® w umowie

ICC zaleca trzy elementy: regułę, miejsce oznaczone możliwie najdokładniej, wersję. Przykład: „FCA Yantian International Container Terminals, Shenzhen, Chiny, Incoterms® 2020”.

Uwaga: w grupach E, F i D miejsce wskazuje, gdzie towar jest dostarczany; w grupie C wskazuje miejsce przeznaczenia opłacone przez sprzedającego, a nie miejsce, w którym ryzyko przechodzi na drugą stronę. W regule z grupy C podajcie więc również miejsce przekazania w miejscu wysyłki.

W DDP sprawdźcie również, czy sprzedający może dokonać odprawy w Państwa kraju; w przeciwnym razie lepiej wybrać DAP (patrz niżej).

Przykład liczbowy: kontener z Shenzhen do Europy

Dwa wnioski:

• Porównujcie według tej samej reguły: oferta CIF za 65 100 USD nie musi być droższa od oferty FOB za 61 500 USD; sprowadźcie ją do FOB + fracht + ubezpieczenie, zanim porównacie.
• Punkt przeniesienia ryzyka ma znaczenie: kontener uszkodzony w terminalu w Yantian przed załadunkiem obciąża ryzykiem sprzedawcę przy FOB, ale już nabywcę przy FCA.

Pełna metoda, od ceny dostawcy do całkowitego kosztu importu do Państwa magazynu:

Powiązany przewodnik

Obliczanie całkowitego kosztu importu produktu: metoda i przykład z wyceną

Od ceny fabrycznej do produktu dostarczonego do Państwa magazynu: wszystkie pozycje całkowitego kosztu importu, właściwa podstawa ceł (UE, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Kanada), VAT importowy i przykład z wyliczeniem.

12 min czytania

Aby wycenić własny przypadek:

Częste błędy przy imporcie z Azji

FOB w kontenerze: wybierzcie FCA

W kontenerze sprzedawca dostarcza towar do terminalu znacznie wcześniej niż załadunek, ale przy FOB zachowuje ryzyko aż do pokładu, na terenie, którego już nie kontroluje. ICC wskazuje, że właściwą regułą jest wtedy FCA; opcja konosamentu „na pokład” odpowiada na zastrzeżenia banków. Przy kilku dostawcach dostarczajcie na FCA do magazynu konsolidacyjnego (zob. konsolidacja od wielu dostawców w Chinach).

CIF i minimalne ubezpieczenie

Przy CIF sprzedawca wybiera ubezpieczyciela i musi zapewnić jedynie warunki (C): zamkniętą listę zdarzeń głównych, takich jak pożar, wybuch, wejście na mieliznę lub przewrócenie się statku, albo awaria wspólna (koszty poświęcenia poniesionego dla ratowania statku, dzielone między statek i ładunek).

Kradzież lub stłuczenie przy przeładunku zasadniczo w nich nie występują: potwierdźcie zakres ochrony u ubezpieczyciela. W przypadku produktów przemysłowych wybierzcie CIP, wynegocjujcie warunki (A) albo kupujcie na FCA i ubezpieczcie się sami.

EXW bez eksportera

Przy EXW eksport obciąża nabywcę. Tymczasem chińskie prawo celne zastrzega zgłoszenie dla nadawców i odbiorców wpisanych do chińskich organów celnych albo dla agencji celnych działających w ich imieniu. Bez struktury w Chinach nabywca jest zdany na fabrykę lub osobę trzecią, która dokona zgłoszenia, a umowa nie mówi, kto za to odpowiada. Jeśli eksport może sprawiać problem, ICC zaleca FCA, które powierza tę odprawę sprzedawcy.

DDP: kto może importować do Państwa kraju?

Przy DDP sprzedawca odprawia import: musi więc móc działać jako importer w Państwa kraju.

• UE: zgłaszający musi zasadniczo mieć siedzibę w Unii (art. 170 ust. 2 unijnego kodeksu celnego).
• Wielka Brytania: według ICC importer musi na ogół być zarejestrowany w urzędzie celnym i do VAT, co jest trudniejsze dla spółki zagranicznej.
• Stany Zjednoczone: spółka zagraniczna może odprawić towar na swoje nazwisko przez przedstawiciela, z gwarancją celną (customs bond) wystawioną przez gwaranta ustanowionego w Stanach Zjednoczonych oraz agenta zamieszkałego w stanie portu wejścia.
• Kanada: warunki dla sprzedawcy nierezydenta (cło, GST/HST) należy potwierdzić z brokerem celnym.

Tam, gdzie obowiązuje VAT, sprzedawca musi najczęściej się do niego zarejestrować, niekiedy przez przedstawiciela podatkowego (lokalnego pełnomocnika odpowiadającego za jego obowiązki VAT), aby odzyskać VAT z importu i zafakturować Państwu lokalny VAT; zasady różnią się w zależności od kraju. Ponosi też każde podwyższenie ceł w trakcie umowy, o ile nie ma klauzuli rewizyjnej.

ICC sugeruje DAP lub DPU jako alternatywę. Zob. nasz przewodnik po odprawie celnej przy imporcie w UE, Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych.

Jak wybrać regułę w praktyce

• Mają Państwo spedytora i chcą kontrolować fracht oraz ubezpieczenie: FCA, u dostawcy lub w magazynie konsolidacyjnym.
• Dostawca organizuje transport: CPT lub CIP w kontenerze, CFR lub CIF dla ładunków masowych, pamiętając, że ryzyko podróży ponoszą Państwo.
• Dostawa pod Państwa drzwi, odprawa pod kontrolą: DAP albo DPU, jeśli sprzedawca może rozładować.

Aby porównać te opcje w konkretnych przypadkach:

Powiązany przewodnik

FOB, CIF, DDP czy EXW: którą regułę Incoterms® wybrać do importu z Azji?

FOB, FCA, CIF czy DDP: co każda reguła Incoterms® zmienia w Państwa kosztach, ryzyku i kontroli frachtu — z przykładem z wyceną Yantian → Rotterdam i wyborem według profilu kupującego.

13 min czytania

Jeśli powierzą Państwo cały łańcuch, od odbioru do dostawy, z konsolidacją w Chinach włącznie, reguła i miejsce dostawy są określone w specyfikacji naszej obsługi od A do Z; przepływy opisano na stronie logistyka.